निशाण आणि शस्त्र-नवनाथ आहेर

-
"निशाण आणि शस्त्र"

____हे कुठल्याही राज्याच्या महत्वाच्या निव असतात.
राज्याचे निशाण पडले तर राज्य पारतंत्र्यात अर्थात दुसर्याच्या ताब्यात जाते.कुठल्याही वारफेअर मध्ये निशाण हि अत्यंत महत्वाची गोष्ट आहे.म्हणून निशाणाला राखण्यासाठी शस्त्राचा वापर करावा लागतो.या एकमेकांना पुरक गोष्टी आहेत.निशाण राखण्यासाठी शस्त्र तर स्वराज्य राखण्यासाठी निशाणाचे रक्षण.याचे एक ज्वलंत उदाहरण म्हणजे स्वराज्या चरणी अजन्म निष्ठा वाहणारे एक मातब्बर सरदार नव्हे ते स्वत:च एक राजेच होते ते म्हणजे कान्होजी नाईक जेधे यांचे पुत्र बाजी जेंधेंच.लढाई खळद बेलसरची साल होत १६४८ फत्तेखानाच्या मुसक्या आवळायच्या अस माहाराजांनी ठरवले न पुरंदराहून फत्तेखानाच्या छावणीच्या दिशेने बिनीच्या तुकडीने कूच केले. तिच्यामागोमाग इतरही मावळे निघाले. सगळ्यात शेवटी निघाली भगव्या झेंड्याची तुकडी. या तुकडीत एका जवान मावळ्याच्या हाती भगवा झेंडा होता. या तुकडीत तगडे पन्नास-पंचावन्न आडदांड मावळे सामील झाले होते. पुरंदराहून हे वादळ फत्तेखानाच्या छावणीच्या रोखाने खळद-बेलसरकडे घोंघावत निघाले. भगवा झेंडा वार्‍यावर फडफडत होता!
मराठ्यांच्या तुकड्या बेलसरच्या परिसरात घुसल्या आणि इशारत होताच फत्तेखानाच्या छावणीवर तुटून पडल्या! खानाचे लष्कर लढाईस सज्ज झाले. भयंकर हाणामारी सुरू झाली. आपलं बळ कमी पडतंय हे जाणून मराठ्यांची बिनीची तुकडी हळूहळू काढता पाय घेऊ लागली. झेंड्याची तुकडी मात्र माघारी फिरली नव्हती. उलट त्या मर्दांनी शत्रूवर जोरदार हल्ला चढविला. खानाच्या सैन्याने झेंड्याच्या तुकडीला घेरले. गनिमांनी अगदी झेंड्यावरच गर्दी केली. झेंडा हेलकावू लागला. झेंडा पडला तर अब्रूच गेली. प्रत्येकजण झेंडा वाचविण्यासाठी शर्थ करू लागला. झेंडा धरलेल्या जवानाला गनिमांपैकी कोणाचा तरी इतक्या जोरात घाव बसला की तो स्वार घोड्यावरून खाली कोसळलाच. त्याच्या हातातला झेंडा निसटला. आता झेंडा जमिनीवर पडणार इतक्यात... एका तलवारबहाद्दराने झेंडा वरच्यावर पकडला. जखमीस्वाराला तशाच जलदगतीने दुसर्‍या एका घोड्यावर घेऊन झेंडा आपल्या हाती ठेवला आणि तुकडीला माघार घेण्याचा हुकूम केला. झेंडा हातात तोलीत त्या समशेरबहाद्दराने झेंड्याच्या तुकडीसह पुरंदराकडे कूच केले. झेंड्याभोवतीच्या गनिमांना कापून जमिनीवर पडणारा झेंडा हवेत वरचेवर झेलून मराठ्यांची अब्रू वाचवणार्‍या त्या समशेरबहाद्दराचे नाव होते बाजी जेधे! कान्होजी जेध्यांचा लेक!प्रतापगड युद्धात मर्दुमकी गाजवणार्‍या कान्होजी जेंध्याचा पुत्र बाजी जेथे यास महाराजांनी त्याच्या अतुलनीय शौर्याबद्दल ‘सर्जेराव’ ही पदवी बहाल केली. बाजी जेध्यांचा झाला ‘बाजी सर्जेराव जेधे’! यानंतर पुरंदरच्या पायथ्याशी झालेल्या युद्धात फत्तेखानाचा दारुण पराभव झाला. महाराजांची अस्मानी फत्ते झाली! 
_______स्वराज्याचे निशाण भगवा जरी पटका या साठी मराठ्यांची शस्त्रे पारजली,मराठ्यांच्या तरवारी इमानदारांसाठी नेहमी म्यान असत पण याच  तरवारी या भगव्यासाठी न अन्यायाविरुद्ध म्याना बाहेर येत शत्रूवर कोसळल्या..!
न कधी कधी याच भगव्यासाठी गनिमांच्या नंग्या तरवारींना निष्ठावंत मराठ्यांनी आपली शरीरे बहाल केली.
एकूणच

"निशाण व शस्त्र मानाचं...!"

-नवनाथ आहेर


टिप्पण्या

टिप्पणी पोस्ट करा

या ब्लॉगवरील लोकप्रिय पोस्ट

संघर्ष-नवनाथ आहेर

-
______आपल्या देशाने कित्येक आक्रमकांना तोंड दिले.हा कालखंड काही थोडा नाही सहाव्या शतकापासून ते १९४७ पर्यंतचा शेकडो वर्षांचा हा कालखंड आहे.हा संघर्ष काही फक्त सत्तांचाच नव्हता त्यासोबतच तो संस्कृती व धर्माचा देखील संघर्ष होता.अलेक्झांडरच्या आक्रमणाने साधारणपणे या परकीय संघर्षाची सुरुवात झाली.तो विविध देशांना चिरडत अगदी तक्षशिलेपर्यंत येऊन पोहोचला तेथील राजा अंभीबरोबर करार करुन तक्षशिलादेखील ताब्यात घेतली. अनेक छोटी राज्ये तसेच संस्थांनांवर त्याने आपला अंम्मल बसविला.याच कालखंडात आचार्य चाणक्यांच्या हुशारीने मौर्य साम्राज्य स्थापन झाले व या साम्राज्याने बराचसा भाग आपल्या अधिपत्याखाली आणला.        पहिले अरब आक्रमण झाले ते इ.स.६३६ मध्ये मोहम्मद बिन कासिम याचे.त्याने पुन्हा इ.स.७११ मध्ये आक्रमण करुन दाहिर राजाचा पराभव केला व अरबांना हिंदूस्थानात येण्याची जणू वाटच मोकळी करुन दिली.याच्या सैन्याने हिंदूस्थानातील महिलांवर प्रचंड अत्याचार केले.काही महिला पळवून नेल्या,प्रचंड लुटलूट केली.यावेळी राजा बाप्पा रावल यांनी अफगाणिस्थानापासून ते अरब पर्यंत अरबांना उखडून टाकले.पुढे जवळपास...
अधिक वाचा

शूर्पारक अष्टागर

-
इमेज
______दमणगंगेपासून मुंबईपर्यंतच्या प्रदेशाला 'शूर्पारक' आणि शुर्पारकाच्या दक्षिणेकडील कुण्डलिकेपर्यंतच्या प्रदेशाला 'अष्टागर' अशी नावे होती.शूर्पारक हे नाव प्राचिन तर अष्टागर हे नाव अर्वाचिन आहे.शूर्पारक म्हणजे हल्लीचे 'सोपारा'.हे या प्रदेशाचे नाव होते व त्यांतील मुख्य ठाण्याचेही.भोवतालच्या खाड्या उथळ झाल्याने हल्ली त्याला फारसे महत्व उरलेले नाही.त्यामुळे त्याचा सामावेश आता 'वसईंत'करण्यात आलेला आहे.यद्नकुंडातून निघालेल्या सुपाच्या सहाय्याने परशुरामाने हि भूमी निर्माण केली म्हणून या प्रदेशाला शूर्पारक-सोपारा हे नाव मिळालेले आहे,अशा दंतकथा आहेत.जेथे नारळी व पोफळीची झाडे दाट उगवतात अगर मीठ पिकवतात अशा स्थळांस 'आगर' म्हणतात.समुद्राच्या भारतीय कक्षेत असेलेल्या सखल,सपाट,कोरड्या व खार्या जमिनींत मीठ पिकतें आणि गोड्या पाण्याचा साठा मुबलक प्रमाणात असेल तेथे नारळी सुपारीची आगरें असतात. "अलिबाग,नागांव,थळ,चौल,सासवने,साखर,अक्षी व किहीम हा आठ प्रसिद्ध आगरें या भागांत आहेत." सलग आठ आगरे लगोलग आल्याने या भागांस आता 'अष्टागर' अशी संद...
अधिक वाचा

नाणेघाट लेख-जयंत कुलकर्णी

-
आपल्यापैकी अनेकजण नाणे घाटात मुक्काम टाकतात. दरीतून वरती येणारे ढग कवेत घेतात, शूद्ध हवा छातीत भरून घेतात आणि त्या गुहेतल्या पवित्र आणि गुढ अशा वातावरणात निस्तब्ध होतात. त्या गुहेच्या दारात उभे राहून मग आपण खालून रस्त्याने येणार्‍या व्यापारांचा काफिला नजरे समोर आणू लागतो. दमलेले, तहानलेले ते जीव हळू हळू वर येत असतात आणि वर आल्यावर विश्रांतीसाठी आपली पथारी सोडतात, जेवणाचे डबे उघडतात आणि थंड पाणी पिऊन तृप्त होतात. सुखदु:खाच्या दोन गोष्टी बोलून पुढच्या मार्गाक्रमणाबद्द्ल चर्चा करतात. जकात रांजणात टाकून पुढची वाट धरतात. तेवढ्यात गार वार्‍याच्या स्पर्शाने आपण भानावर येतो आणि गुहेत शिरतो. आपण त्या गुहेतल्या भिंतींवर असलेले लेखन बघून हे किती जूने आहे याबद्दल अचंबित होतो. मी जेव्हा लहानपणी, माझ्या आजोबांबरोबर (१९६५) या गुहेत मुक्काम ठोकला होता, तेव्हा या गुहेतल्या मूर्तीसुद्धा शाबूत होत्या. आपल्यातीलच कोणीतरी मग हळूच माहिती पुरवतो “ हे सातवाहन काळातील आहे” म्हणजे हे खूपच जुने आहे एवढेच आपल्याला समजते पण हे काय लिहीले आहे, याचे महत्व काय, हे आपल्याला ना त्यावेळी कोणी सांगू शकत आणि ना आपण त्याच्...
अधिक वाचा