घोसाळगड व मांदाड खाडी-नवनाथ आहेर

-


_____ताम्हिणी घाटाच्या कुशित उगम पावलेली    कुंडलिका नदी ही पुढे साळावच्या खाडीला मिळते म्हणजे रेवदांडा व चौल परिसरात.कुंडलिका नदीच्या उगमापासून अनुक्रमे  सुधागड, सरसगड, सूरगड,अवचितगड,बिरवाडीचा किल्ला,पुढे समुद्राच्या तोंडाला डाव्या बाजूला  कोर्लाई व उजव्या बाजूला रेवदांडा हे किल्ले आहेत.
त्याच प्रमाणे मांदाड या खाडीवर किल्ले तळगड,किल्ले घोसाळगड हे किल्ले आहेत.
______अगदी फार फार मागे गेलो तर हा संपुर्ण समुद्रकिनारा हा पोर्तुगिजांच्या ताब्यात होता.त्याच्यानंतर हा परिसर जंजिर्याच्या संरक्षणामुळे हबसिंच्या ताब्यात गेला.अबेसिनियातील हे सिद्धी किती पसरले?
माझ्या माहितीप्रमाणे यांच्या राज्याची सिमा रायरी पर्यंत होती.श्रीवर्धनसारखे तगडे परिसर यांनी आपल्या ताब्यात ठेवले होते.याच हबसी सिद्धींच्या ताब्यात होते.मराठी साधनांमध्ये पुढिल प्रकारे नोंदी मिळतात.

१६५७-
" महाराज पुरंधरास आले.तेथें(कोंकणांत) सोंढवळकर कोटवळकर उभयतां मर्हाठे थोर माणूस होते.त्यांणी लेहून पाठविले कीं,तळा व घोसाळा किल्ले दोन,शामळाकडे आहे.त्याचे प्रांती आम्हास राहणें.वृत्तीवंत आहों.अनेक प्रकारें उपद्रव देतो.तूं राजा धर्मस्थापक आहेस.तरी इकडे स्वारी आलीं असता दोन जागा अनकूळ होऊन देऊं.ह्या योंगे बहुत प्रांत साधेल.आम्ही ह्या अर्थे पदरांत येऊं,तें श्रवणी पडतांच नेकदार मनुष्य चांगले,अलीं तारीफ केली आणि स्वारी पाठविली.मागाहून खासा स्वारी(शिवाजीराजे)गेली.पुढे लोकांनी तळा किल्ला घेतला."
-मल्हार रामराव चिटणिस बखर
_________________________________________
१६५७-
"तळा-घोसाळा सोंढवळकर व कोंढवळकर ,हपसियाचे चाकर,मर्द जमातदार होते.त्यांचे राजकारण महाराजांकडे आले.आपली स्वारी कोंकणांत यावी,म्हणजे तळा -घोसाळा घेऊन देतो व जंजिरियांचेहि राजकारण आलें.ह्यांजवरुन खासा स्वारी कोंकणांत जाऊन दोन किल्ले तळा -घोसाळा घेतला."
-मल्हार रामराव चिटणिस बखर

_______सोंढवळकर व कोंढवळकर यांनीच राजकारण लावून हे किल्ले स्वराज्यात सामिल केले.फोटोत हि तोफ दिसतेय ती इंग्रज वा पोर्तुगिज बनावटीची आहे.पण हि तोफ किल्ला स्वराज्यात येण्याच्या आधिच येथे असावी असा माझा अंदाज आहे.असो हा तर्काचा विषय आहे.पण...

"मांदाडच्या खाडीचे तळा व घोसाळा हे दोन रक्षक किल्ले होते.या तोफेचा दरारा समुद्री सत्तांना माहित होता.आजतागत हि भरभक्कम तोफ त्या मांदाडच्या खाडीवर लक्ष ठेवून आहे."

फोटो-घोसाळगडावरील तोफ व समोर दिसणारी मांदाडची खाडी...!


टिप्पण्या

टिप्पणी पोस्ट करा

या ब्लॉगवरील लोकप्रिय पोस्ट

संघर्ष-नवनाथ आहेर

-
______आपल्या देशाने कित्येक आक्रमकांना तोंड दिले.हा कालखंड काही थोडा नाही सहाव्या शतकापासून ते १९४७ पर्यंतचा शेकडो वर्षांचा हा कालखंड आहे.हा संघर्ष काही फक्त सत्तांचाच नव्हता त्यासोबतच तो संस्कृती व धर्माचा देखील संघर्ष होता.अलेक्झांडरच्या आक्रमणाने साधारणपणे या परकीय संघर्षाची सुरुवात झाली.तो विविध देशांना चिरडत अगदी तक्षशिलेपर्यंत येऊन पोहोचला तेथील राजा अंभीबरोबर करार करुन तक्षशिलादेखील ताब्यात घेतली. अनेक छोटी राज्ये तसेच संस्थांनांवर त्याने आपला अंम्मल बसविला.याच कालखंडात आचार्य चाणक्यांच्या हुशारीने मौर्य साम्राज्य स्थापन झाले व या साम्राज्याने बराचसा भाग आपल्या अधिपत्याखाली आणला.        पहिले अरब आक्रमण झाले ते इ.स.६३६ मध्ये मोहम्मद बिन कासिम याचे.त्याने पुन्हा इ.स.७११ मध्ये आक्रमण करुन दाहिर राजाचा पराभव केला व अरबांना हिंदूस्थानात येण्याची जणू वाटच मोकळी करुन दिली.याच्या सैन्याने हिंदूस्थानातील महिलांवर प्रचंड अत्याचार केले.काही महिला पळवून नेल्या,प्रचंड लुटलूट केली.यावेळी राजा बाप्पा रावल यांनी अफगाणिस्थानापासून ते अरब पर्यंत अरबांना उखडून टाकले.पुढे जवळपास...
अधिक वाचा

शूर्पारक अष्टागर

-
इमेज
______दमणगंगेपासून मुंबईपर्यंतच्या प्रदेशाला 'शूर्पारक' आणि शुर्पारकाच्या दक्षिणेकडील कुण्डलिकेपर्यंतच्या प्रदेशाला 'अष्टागर' अशी नावे होती.शूर्पारक हे नाव प्राचिन तर अष्टागर हे नाव अर्वाचिन आहे.शूर्पारक म्हणजे हल्लीचे 'सोपारा'.हे या प्रदेशाचे नाव होते व त्यांतील मुख्य ठाण्याचेही.भोवतालच्या खाड्या उथळ झाल्याने हल्ली त्याला फारसे महत्व उरलेले नाही.त्यामुळे त्याचा सामावेश आता 'वसईंत'करण्यात आलेला आहे.यद्नकुंडातून निघालेल्या सुपाच्या सहाय्याने परशुरामाने हि भूमी निर्माण केली म्हणून या प्रदेशाला शूर्पारक-सोपारा हे नाव मिळालेले आहे,अशा दंतकथा आहेत.जेथे नारळी व पोफळीची झाडे दाट उगवतात अगर मीठ पिकवतात अशा स्थळांस 'आगर' म्हणतात.समुद्राच्या भारतीय कक्षेत असेलेल्या सखल,सपाट,कोरड्या व खार्या जमिनींत मीठ पिकतें आणि गोड्या पाण्याचा साठा मुबलक प्रमाणात असेल तेथे नारळी सुपारीची आगरें असतात. "अलिबाग,नागांव,थळ,चौल,सासवने,साखर,अक्षी व किहीम हा आठ प्रसिद्ध आगरें या भागांत आहेत." सलग आठ आगरे लगोलग आल्याने या भागांस आता 'अष्टागर' अशी संद...
अधिक वाचा

नाणेघाट लेख-जयंत कुलकर्णी

-
आपल्यापैकी अनेकजण नाणे घाटात मुक्काम टाकतात. दरीतून वरती येणारे ढग कवेत घेतात, शूद्ध हवा छातीत भरून घेतात आणि त्या गुहेतल्या पवित्र आणि गुढ अशा वातावरणात निस्तब्ध होतात. त्या गुहेच्या दारात उभे राहून मग आपण खालून रस्त्याने येणार्‍या व्यापारांचा काफिला नजरे समोर आणू लागतो. दमलेले, तहानलेले ते जीव हळू हळू वर येत असतात आणि वर आल्यावर विश्रांतीसाठी आपली पथारी सोडतात, जेवणाचे डबे उघडतात आणि थंड पाणी पिऊन तृप्त होतात. सुखदु:खाच्या दोन गोष्टी बोलून पुढच्या मार्गाक्रमणाबद्द्ल चर्चा करतात. जकात रांजणात टाकून पुढची वाट धरतात. तेवढ्यात गार वार्‍याच्या स्पर्शाने आपण भानावर येतो आणि गुहेत शिरतो. आपण त्या गुहेतल्या भिंतींवर असलेले लेखन बघून हे किती जूने आहे याबद्दल अचंबित होतो. मी जेव्हा लहानपणी, माझ्या आजोबांबरोबर (१९६५) या गुहेत मुक्काम ठोकला होता, तेव्हा या गुहेतल्या मूर्तीसुद्धा शाबूत होत्या. आपल्यातीलच कोणीतरी मग हळूच माहिती पुरवतो “ हे सातवाहन काळातील आहे” म्हणजे हे खूपच जुने आहे एवढेच आपल्याला समजते पण हे काय लिहीले आहे, याचे महत्व काय, हे आपल्याला ना त्यावेळी कोणी सांगू शकत आणि ना आपण त्याच्...
अधिक वाचा